Binlerce kalıtsal hastalık için genetik testler.

Kalıtsal aritmiler, kardiyomiyopatiler ve ailesel lipid bozuklukları önemli bir ortak özelliğe sahiptir: Genellikle semptomlar ortaya çıkmadan önce genetik olarak tespit edilebilirler. Sorumlu olan genler — SCN5A, MYBPC3, KCNQ1, KCNH2, MYH7 ve diğerleri — standart kardiyak test panellerinin sıklıkla gözden kaçırdığı varyantlar taşır; zira bu paneller genellikle tam gen dizisini değil, önceden belirlenmiş bir dizi bilinen varyantı tarar.

Tüm genom dizilemesi, her bir kalp geninin tam dizisini okur ve bilinen patojenik ile patojenik olasılığı yüksek varyantların tüm yelpazesini tespit eder. Bu durum önemlidir, çünkü kardiyovasküler genetik hastalıklar bir domino etkisi gösterir: Bir aile üyesinde teyit edilen bir varyant, birinci derece akrabalar (kardeşler, çocuklar, ebeveynler) için acil ve eyleme geçilmesi gereken sonuçlar doğurur. Klinik değeri aile genelinde katlanarak artar.

Hipertrofik kardiyomiyopati ve Uzun QT sendromu gibi durumlarda, erken teşhis sayesinde, bir kalp krizi sorunu gündeme getirmeden önce izleme, yaşam tarzı değişiklikleri ve bazı durumlarda önleyici tedaviler uygulanabilir.

APOE4, en sık aranan nörolojik genetik belirteçtir — ve bunun nedeni, çoğu insanın söylenmeden de anlayabileceği bir şeydir. Bu belirteçle ilgili arama yapanlar, genellikle Alzheimer hastası bir ebeveyn veya büyükanne/büyükbabayı gözlemlemiş ve belirtiler ortaya çıkmadan kendi risklerini öğrenmek istemektedir. Bu soru soyut bir konu değildir; kişisel ve acil bir konudur.

Nörolojik genetik profilinizi bilmek, herhangi bir belirti ortaya çıkmadan önceki yıllarda neler yapabileceğinizi değiştirir. APOE4 taşıyıcı statüsü, izleme stratejilerini, yaşam tarzı kararlarını ve genetik uygunluk gerektiren önleme programlarına ve klinik araştırmalara erişimi belirler. Parkinson hastalığı açısından, LRRK2 ve GBA genlerindeki varyantlar sadece riski belirlemekle kalmaz; genotip bazında sınıflandırılmış tedaviler klinik geliştirme aşamasına girdikçe, bu varyantların önemi giderek artmaktadır.

Bu iyi bilinen genlerin ötesinde, tam genom dizilemesi, kalıtsal nöropatiler, Huntington hastalığı, Kırılgan X sendromu ve standart test panellerinin kapsamadığı nadir nörolojik rahatsızlıklarla ilişkili varyantları tespit eder. Kapsamlı bir genetik tablo, bu rahatsızlıkların doğasını değiştirmez; ancak size ve doktorunuza, olaylara tepki vermek yerine önceden planlama yapabilmeniz için gerekli bilgileri sağlar.

Metabolik genetik hastalıklar, en sık teşhis edilemeyen hastalıklar arasındadır — bunun nedeni nadir olmaları değil, semptomlarının çok daha sık test edilen hastalıklarla örtüşmesidir. Gilbert sendromu, nüfusun tahmini %8–10’unu etkilemektedir. Kalıtsal hemokromatoz, Kuzey Avrupa kökenli popülasyonlarda en sık görülen genetik hastalıktır. Folat metabolizması ve homosistein düzeyleriyle ilgili MTHFR varyantları, yalnızca ABD'de aylık 200.000'den fazla arama yapılmasına neden olmaktadır.

Görülen tablo hep aynı: Yorgunluk, nedeni bilinmeyen sarılık veya standart bir tanıya uymayan anormal laboratuvar sonuçları olan hastalar. Bu semptomları önemsemeyen ya da yaşam tarzına bağlayan aile hekimleri. Altta yatan nedeni belirleyemeden sınırda değerler veren testler. İşte bu durumlarda, genetik bir cevap klinik yaklaşımı anında değiştirir.

Tüm genom dizilemesi, metabolik işlevlerde rol oynayan her genin tam dizisini okur — sadece en sık test edilen genlerdeki en yaygın varyantları değil. Hemokromatoz gibi hastalıklarda, HFE genotipinin kesin olarak belirlenmesi (C282Y homozigot mu yoksa bileşik heterozigot mu olduğu), tedavinin aciliyetini, izleme sıklığını ve aile üyelerinin test edilip edilmeyeceğini belirler.

Otoimmün ve enflamatuar hastalıklar, çoğu zaman sinir bozucu bir ara konumda yer alır: Net bir genetik bileşen mevcuttur — romatoid artritte HLA-DRB1, Crohn hastalığında NOD2, çölyak hastalığında HLA-DQ2 ve DQ8 — ancak çoğu hasta, genetik yapısı hiçbir zaman doğrulanmadan, klinik bulgular ve eleme yöntemiyle teşhis edilir.

Bunun önemi birkaç nedenden kaynaklanmaktadır. Romatoid artrit gibi hastalıklarda, genetik alt tip tedaviye verilen yanıtı etkiler; belirli HLA profillerine sahip hastalar biyolojik tedavilere farklı şekilde yanıt verir. Çölyak hastalığında ise negatif bir HLA-DQ2/DQ8 sonucu, bu hastalığı kesin olarak dışlar. Crohn hastalığında ise genetik belirteçler, tedavi açısından farklı sonuçlar doğuran Crohn hastalığı ile ülseratif kolit arasındaki ayrımı belirler. Genetik sonuç sadece tanıyı doğrulamakla kalmaz, aynı zamanda sonraki adımları da değiştirir.

Kistik fibroz ve Spinal Musküler Atrofi buraya dahil edilmiştir, çünkü en sık karşılaşılan klinik soru taşıyıcı durumuyla ilgilidir: Kişinin patojenik bir varyantın bir kopyasını taşıyıp taşımadığını anlamak ve aile planlaması öncesinde eşin de test edilip edilmeyeceği konusunu belirlemek. Tam genom dizilemesi, en yaygın varyantların hedefli taraması değil, CFTR ve SMN1 genlerinin tam kapsamıyla taşıyıcı durumunu doğrular.