Bu condition hakkında
Talasemi
Hemoglobin üretiminin yetersiz olduğu, alfa-globin (HBA1, HBA2) veya beta-globin (HBB) genlerindeki varyantlardan kaynaklanan kalıtsal kan hastalıkları. Şiddeti, hiçbir belirti göstermeyen taşıyıcılardan düzenli kan transfüzyonu gerektiren ağır anemiye kadar değişebilir.
Talasemi sendromları, alfa- veya beta-globin zincirlerinin üretiminin azalması ya da tamamen yok olması sonucu ortaya çıkan, otozomal resesif hemoglobinopatilerdir. Bu durum globin zinciri sentezinde dengesizliğe, etkisiz eritropoeze ve kronik hemolitik anemiye yol açar. Talasemiler birlikte ele alındığında dünyadaki en yaygın tek gen bozukluklarıdır: tahminen 270 milyon kişi bir talasemi varyantı taşımaktadır ve her yıl yaklaşık 60.000 ağır etkilenmiş çocuk dünyaya gelmektedir. Talasemi taşıyıcılık sıklığı sıtmanın endemik olduğu bölgelerde en yüksektir: Akdeniz, Sahra altı Afrika, Orta Doğu, Güney ve Güneydoğu Asya ve Çin'in güneyi.
Alfa-talasemi, kromozom 16p13.3 üzerindeki HBA1 ve HBA2 genlerini etkileyen delesyonlar veya mutasyonlar nedeniyle oluşur. Dört alfa-globin gen kopyası bulunduğundan (her iki kromozom 16 üzerinde ikişer HBA1 ve HBA2), alfa-talasemi şiddeti gen dozajına bağlı bir gradyan izler: bir gen delesyonu (sessiz alfa-talasemi taşıyıcılığı), iki gen delesyonu (alfa-talasemi özelliği), üç gen delesyonu (HbH hastalığı, orta şiddette anemi), dört gen delesyonu (Hb Bart hidrops fetalis; müdahale olmaksızın rahim içinde her zaman ölümcül). Beta-talasemi, HBB geninde nokta mutasyonları veya küçük insersiyon/delesyonlar nedeniyle oluşur. Beta-talasemi majör (Cooley anemisi, beta⁰/beta⁰) yaşam boyu transfüzyon gerektirir; beta-talasemi intermedia değişken şiddettedir; beta-talasemi özelliği ise asemptomatiktir.
Talasemi genetik yapısı, herhangi bir Mendel bozukluğu arasında en karmaşık olanlardan biridir. 300'ün üzerinde beta-globin varyantı ve düzinelerce alfa-globin delesyon tipi karakterize edilmiştir. Bileşik heterozigotluk (her iki ebeveynden farklı talasemi varyantlarının miras alınması), fenotipleri tek başına herhangi bir varyanttan tahmin edilemez hale getirir. Alfa- ve beta-talasemi birlikteliği hastalık şiddetini değiştirir: eşzamanlı alfa-talasemi, beta-talasemide globin zinciri dengesizliğini azaltarak, çelişkili biçimde durumu hafifletir. Gen tedavisi (betibeglogene autotemcel, 2022'de onaylanmıştır) ve gen düzenleme (exagamglogene autotemcel/exa-cel, 2023'te onaylanmıştır), transfüzyona bağımlı hastalar için küratif potansiyel sunar; bu nedenle kesin genotipleme doğrudan tedaviyi mümkün kılar.
Alfa- ve beta-talasemi farklı genleri ve kalıtım örüntülerini içerir. Bileşik heterozigot kombinasyonlar, yalnızca bireysel varyant testlerinden tahmin edilemeyen ayrı klinik fenotipler oluşturur.
