Informacje o: condition
Tętniak aorty
Miejscowe, patologiczne poszerzenie aorty spowodowane osłabieniem jej ściany, które niesie ryzyko pęknięcia. Około 20–30% przypadków wiąże się z predyspozycją dziedziczną.
Dziedziczna choroba aorty piersiowej obejmuje grupę schorzeń predysponujących do tętniaka aorty piersiowej i rozwarstwienia aorty piersiowej (TAAD), stanu zagrażającego życiu, w którym dochodzi do pęknięcia ściany aorty i masywnego krwotoku. Około 20% tętniaków aorty piersiowej ma podłoże rodzinne. Warianty genu FBN1 powodują zespół Marfana (częstość występowania około 1 na 5000), który dotyczy aorty, oczu i szkieletu. Warianty genu TGFBR1 powodują zespół Loeysa-Dietza, charakteryzujący się agresywną chorobą aorty o wczesnym początku, cechami twarzoczaszkowymi i kruchością tkanek. Warianty genu MYH11 powodują rodzinne TAAD niezespołowe, często z przetrwałym przewodem tętniczym. Wszystkie trzy schorzenia dziedziczą się w sposób autosomalny dominujący. Rozwarstwienie aorty może wystąpić bez ostrzeżenia przy średnicach aorty uznawanych za bezpieczne w populacji ogólnej, szczególnie w zespole Loeysa-Dietza, gdzie agresywne poszerzanie aorty i jej rozwarstwienie mogą wystąpić przy stosunkowo niewielkich średnicach.
FBN1 koduje fibrylinę-1, główny składnik strukturalny mikrofibryl macierzy zewnątrzkomórkowej; patogenne warianty osłabiają tkankę łączną i zaburzają sygnalizację transformującego czynnika wzrostu beta (TGF-β), powodując postępujące poszerzanie korzenia aorty. Opisano ponad 3000 wariantów genu FBN1. TGFBR1 koduje receptor typu I dla TGF-β; warianty utraty funkcji paradoksalnie zwiększają sygnalizację TGF-β w ścianie aorty, prowadząc do bardziej agresywnego tworzenia się tętniaka. MYH11 koduje ciężki łańcuch miozyny mięśni gładkich; warianty upośledzają skurcz komórek mięśni gładkich naczyń, osłabiając integralność ściany aorty. Łącznie 11 genów ma potwierdzone wysokopenetrujące ryzyko TAAD, lecz trzy z nich (FBN1, TGFBR1 i MYH11) odpowiadają za większość przypadków dziedzicznych.
Potwierdzenie rozpoznania dziedzicznej choroby aorty przekształca postępowanie w intensywną profilaktykę. W przypadku choroby związanej z FBN1 regularne badania obrazowe (echokardiografia lub TK/MRI) monitorują średnicę korzenia aorty; beta-blokery lub antagoniści receptora angiotensyny II spowalniają poszerzanie aorty i opóźniają rozwarstwienie. Profilaktyczną wymianę korzenia aorty proponuje się, gdy korzeń osiągnie próg zależny od średnicy: zazwyczaj 5,0–5,5 cm dla FBN1, lecz znacznie mniejszy (~5,0 cm) dla TGFBR1, ponieważ ryzyko rozwarstwienia jest wyższe przy mniejszych średnicach. Progi specyficzne dla genu mają kluczowe znaczenie: zastosowanie niewłaściwego kryterium opóźnia konieczną operację i zwiększa ryzyko nagłego zgonu. Wykrycie patogennego wariantu umożliwia kaskadowe badanie krewnych, co pozwala ukierunkować badania obrazowe i planowanie leczenia chirurgicznego. Zaleca się ograniczenie aktywności (unikanie intensywnego uprawiania sportu).
Warianty genów FBN1, TGFBR1 i MYH11 mają odmienne fenotypy i progi kwalifikacji do operacji: FBN1 zwykle przebiega łagodniej, TGFBR1 – bardziej agresywnie, z niższym progiem rozwarstwienia, a MYH11 – jako TAAD niezespołowe.
