Informacje o: condition
Zapalenie trzustki
Zapalenie trzustki, narządu wytwarzającego enzymy trawienne i hormony, objawiające się silnym bólem brzucha, nudnościami i wymiotami.
Dziedziczne zapalenie trzustki (HP, hereditary pancreatitis) jest chorobą autosomalną dominującą, wywoływaną przede wszystkim przez warianty o zwiększonej funkcji w genie PRSS1 (kationowy trypsynogen, chromosom 7q34). Warianty PRSS1 uniemożliwiają autoinaktywację trypsyny, co prowadzi do przedwczesnej aktywacji trypsynogenu wewnątrz trzustki i nawracających epizodów samotrawienia tego narządu. Najczęstszymi patogennymi wariantami są p.Arg122His (R122H) i p.Asn29Ile (N29I). Dodatkowe geny wpływają na podatność na zapalenie trzustki: SPINK1 (inhibitor proteaz serynowych typu Kazal 1, inhibitor trypsyny), CTRC (chymotrypsyna C, biorąca udział w degradacji trypsyny) oraz CFTR (regulator przewodnictwa transbłonowego w mukowiscydozie; heterozygotyczne warianty CFTR zwiększają ryzyko przewlekłego zapalenia trzustki).
HP zazwyczaj objawia się pierwszym epizodem ostrego zapalenia trzustki w dzieciństwie (mediana wieku 10 lat). Nawracające epizody ostrego zapalenia prowadzą do przewlekłego zapalenia trzustki z niewydolnością zewnątrzwydzielniczą (złe wchłanianie tłuszczów, stłuszczenie, niedobory odżywcze) oraz niewydolnością wewnątrzwydzielniczą (cukrzyca trzustkowa). Kluczowym problemem klinicznym jest znacznie podwyższone ryzyko zachorowania na raka przewodowego trzustki w ciągu życia, wynoszące około 40% do 70. roku życia, czyli 50–80-krotnie wyższe niż w populacji ogólnej. Jest to najwyższe znane rodzinne ryzyko raka trzustki.
Międzynarodowy konsorcjum CAPS (International Cancer of the Pancreas Screening) oraz wytyczne NCCN zalecają coroczny nadzór nad rakiem trzustki, obejmujący ultrasonografię endoskopową (EUS) i/lub cholangiopankreatografię metodą rezonansu magnetycznego (MRCP), rozpoczynany w wieku 40 lat (lub 20 lat od wystąpienia pierwszych objawów, zależnie od tego, co nastąpi wcześniej) u pacjentów z potwierdzonym dziedzicznym zapaleniem trzustki. Dzięki takim programom nadzoru wykryto już kilka raków trzustki we wczesnym stadium, co daje korzyść w postaci przeżycia, niemożliwą do osiągnięcia bez badań przesiewowych. Udział w formalnych programach nadzoru wymaga potwierdzenia molekularnego rozpoznania HP.
Nosiciele heterozygotycznych wariantów CFTR (którzy nie chorują na mukowiscydozę) mają około 2–4-krotnie wyższe ryzyko przewlekłego zapalenia trzustki, zwłaszcza gdy posiadają drugi wariant predysponujący w genie SPINK1 lub CTRC.
